Një realitet alarmues po del në pah në sistemin shëndetësor publik në Maqedoninë e Veriut. Sipas një hulumtimi të fundit nga Shoqata për Emancipim, Solidaritet dhe Barazi të Grave (ESE), korrupsioni është bërë praktikë e zakonshme, ndërsa raste ekstreme përfshijnë edhe kërkesa për shërbime seksuale nga mjekë.
Në anketën ku morën pjesë 1.040 qytetarë dhe 90 gra në grupe fokusi nga qytete si Prilepi, Manastiri, Shtipi, Sveti Nikole, Kumanova dhe Tetova, u zbulua se tre mjekë meshkuj u kishin kërkuar pacientëve shërbime seksuale në këmbim të trajtimit mjekësor.
Rastet janë raportuar:
një herë te mjeku amë,
një herë te gjinekologu,
dhe një herë gjatë një kontrolli specialistik.
Operacionet – pika më kritike për korrupsion
Hulumtimi tregon se korrupsioni është më i përhapur gjatë operacioneve. Një pjesëmarrëse tregoi se burri i saj u detyrua të paguante para një mjeku në një kafene në Manastir për të siguruar operacion për fëmijën e tyre, pasi më parë u ishte thënë se “nuk ka sallë, anesteziolog dhe kushte”.
“Kur shkojmë te mjeku, jemi të përgatitur – qoftë të marrim kredi vetëm për të siguruar termin. Duhet patjetër të ofrosh diçka,” tha një nga të anketuarat.
Në disa raste, pacientët kanë sjellë edhe dhurata simbolike si ushqime për të përshpejtuar shërbimin.
Ryshfeti shpesh vendos mes jetës dhe vdekjes
Një dëshmi tjetër tronditëse: “Paguanim ryshfet dhe operacioni u bë po atë natë. Na thanë se nëse nuk bëhej menjëherë, pacienti mund të vdiste deri në mëngjes.”
Madje, një paciente deklaroi se iu kërkuan 20 euro vetëm për t’u futur në listën për ultrazë.
“Sekret publik” – pa para, nuk ka shërbim
Shumë qytetarë e përshkruajnë korrupsionin si një “sekret publik”. Shërbimet shpesh vonohen me muaj nëse nuk paguhet, ndërsa me para ose dhurata, gjithçka përshpejtohet menjëherë.
Frika dhe mungesa e besimit bëjnë që pothuajse askush të mos e raportojë korrupsionin. Shumica preferojnë “të paguajnë dhe të kryejnë punë”.
Statistika alarmante
6.5% e qytetarëve thonë se u është kërkuar ryshfet
62% e rasteve përfshijnë para
20% përfshijnë dhurata
59.3% e korrupsionit ndodh te specialistët
33.9% gjatë operacioneve
32.2% gjatë trajtimit spitalor
Gjinekologët nën dyshim serioz
Një në katër gra ka përjetuar korrupsion në shërbimet gjinekologjike, edhe pse shumë prej këtyre shërbimeve janë ligjërisht falas.
Në disa raste, pagesat e paligjshme janë bërë normë, sidomos në zonat rurale.
Gratë shtatzëna – më të rrezikuarat
Gratë shtatzëna dhe nënat e reja shpesh ndihen të detyruara të japin ryshfet për të siguruar kujdes në kohë, për shkak të frikës dhe presionit institucional.
Mosbesimi ndaj institucioneve – arsyeja kryesore pse nuk raportohet
49.6% nuk besojnë se sistemi i mbron pacientët
vetëm 7.8% besojnë plotësisht në mbrojtje
mbi 50% mendojnë se Ministria e Shëndetësisë nuk bën mjaftueshëm
Ekspertët theksojnë se lufta kundër korrupsionit nuk mund të mbetet vetëm në ligje, por kërkon masa konkrete, mbështetje për denoncuesit dhe rikthim të besimit te institucionet.